اگر شهادت عقل و قبول طبع سليم در تعريف عرف اخذ شود ، پس بايد با تغيير عرف ، عقل و طبع سليم نيز عوض شود . 2 - همه قبول دارند كه عرف به دو قسمت صحيح و فاسد تقسيم مىشود . آيا قسم فاسد از عرف نيز مورد قبول عقل و طبع سليم است ؟ مسلما عقل و طبع سليم عرف فاسد را نمىپذيرد . « 1 » به خاطر اشكالاتى كه بر تعريفهاى فوق وارد است ، تعريف استاد خلاف بهتر شناخته شده و مورد قبول واقع شده است . وى در تعريف عرف مىگويد : هر گفتار ، يا رفتار ، يا ترك گفتار و رفتارى كه مردم آن را بشناسند و بر اساس آن عمل كنند ، عرف نام دارد . « 2 » اين تعريف هم شامل عرف صحيح مىشود و هم شامل عرف فاسد . - فرق بين عرف و اجماع : در اجماع اتفاق شرط است . اجماع عبارت است از اتّفاق امّت يا مجتهدين امت و يا مجتهدين مذهب معيّنى ؛ ولى در عرف اتفاق شرط نيست ، بلكه اكثريت در تحقق عرف كافى است . بنابراين مىتوان از عرف به « سيره » نام برد . - تقسيمات عرف : عرف تقسيمات متعددى دارد از جمله : عرف عام ، عرف خاص ، عرف عملى ، عرف قولى ، عرف صحيح و

--> ( 1 ) الاصول العامه ، ص 419 . ( 2 ) همان مدرك ، نقل از علم اصول الفقه خلاف ، ص 99 .